شهر پازل (jzira botan)

زبان کردی کرمانجی از گذشته تاکنون همواره با چالش های فراوانی روبرو شده است . ترک ها بیشترین ضربه را بر این زبان وارد آورده اند. با استقرار رژیم مصطفی کمال آتاترک و سرکوب قیام های شیخ سعید پیران،چیای آگری وسیدرضا، دیکتاتوری آتاترک همه جا را فرا گرفت. وی در سال 1929 حتی اذان به عربی را ممنوع کرد. اذان و نماز و همه واجبات دینی بایستی به ترکی گفته می شد. به عنوان مثال به جای الله اکبر باید می گفتند (تانری بویوکدیر – خداوند بزگ است). زبان کردی کرمانجی نیز از این فضای وحشت بی نصیب نماد.ارتش و ژندارمری ترکیه به جلاد کردها تبدیل شدند. هر کسی که به کردی تکلم می کرد با وحشتناک ترین مجازات مواجه می شد. به عنوان مثال به فرمان ژنرال صالح اومورت در دره زیلان 47 هزار کرد در عرض چند روز قتل عام شدند که هنوز هم استخوان های آنها در این دره مانده اما هنوز هم اجازه بررسی به کسی داده نمی شود. هر کسی که در روستایی در مقابل ژندارمری ترک کردی صحبت می کرد با انواع حقارت مواجه می شد . به عنوان مثال او را لخت کرده و طنابی را به آلت تناسلی اش می بستند و در میان روستا می گرداندند تا این گونه درس عبرت بگیرد و از این به بعد کردی صحبت نکند.

در این میان فقط یک گروه به داد زبان کردی رسید و آن هم هنرمندان موسوم به dengbêj(خواننده ترانه های سنتی) بودند. یکی از این دنگبژها شاکرو می باشد. شاکرو همانند دیگر دنگبژها زندگی کردها در غم و شادی را در قالب ترانه هایی سرود که علاوه بر جنبه هنری جنبه تاریخی نیز دارند و یک منبع تاریخی هستند. شاکرو یکی از بازماندگان طایفه زیلان بود. وی در سال 1936 در الاشگرد استان آگری(آرارات) به دنیا آمد. خانواده وی نیز همانند میلیون ها کرد دیگر به آناتولی تبعید شد.

صدایش بر اندام هر کردی لرزه می انداخت . شاکروه را Kewa Rebat می نامیدند. یعنی کبک نری که در میان کبک ها آوازش قوی تر و زیباتر است. شاکرو دهها ترانه را ضبط نمود و علی رغم امکانات ناچیز آن زمان توانست بخشی مهم از فرهنگ و زبان کردی را حفظ کند. امروز ترانه های شاکرو خود به سندی تبدیل شده اند که جنایات ترک ها را نشان می دهند. شاکرو بیسواد بود اما خدماتی عظیم به زبان کردی کرد.وی در سال 1996 دار فانی را وداع گفت.

امید است تحصیلکرده های امروز با ارج نهادن به زبان مادری خود با خواندن و نوشتن به آن در راستای زنده نگه داشتن این بخش مهم از فرهنگ گامی بردارند.متاسفانه در میان کرمانج های ایران بسیاری از تحصیلکرده ها یا با ارزش و اهمیت دنگبژی آشنا نیستند و یا به جای آن به موسیقی های خالی از معنای غربی – حداقل خالی از معنا برای فرهنگ ما – گوش می دهند! این ترانه ها توانستند کردی کرمانجی را از مرگ نجات دهند.